e magazine
Chức năng của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi tham gia các hiệp định thương mại

25/04/2021 10:05

Trong bối cảnh Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các cấp công đoàn Việt Nam tiếp tục thực hiện ba chức năng chủ yếu là chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động (NLĐ); tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội; tuyên truyền, vận động đoàn viên, NLĐ nhưng sẽ điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tiễn.
Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới*

Ảnh minh họa. Nguồn: baothaibinh.com.vn

CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN VIỆT NAM KHI THAM GIA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO THẾ HỆ MỚI

Trong bối cảnh Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các cấp công đoàn Việt Nam tiếp tục thực hiện ba chức năng chủ yếu là chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động (NLĐ); tham gia quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội; tuyên truyền, vận động đoàn viên, NLĐ nhưng sẽ điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế.

Các nội dung thuộc nhóm thực hiện chức năng bảo vệ quyền, lợi ích NLĐ

Tham gia xây dựng, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến NLĐ

Công đoàn tham gia xây dựng chính sách, pháp luật là cách để bảo vệ NLĐ từ xa, trên diện rộng và hiệu quả. Các cấp công đoàn tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tham gia xây dựng pháp luật, chính sách có liên quan trực tiếp đến NLĐ. Nghiên cứu, tham gia hoàn thiện các chính sách về nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm việc làm, nhà ở, cải thiện thu nhập, tiền lương, thực hiện chính sách BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ. Phối hợp với các cơ quan Nhà nước xây dựng hệ thống chính sách, pháp luật đồng bộ, phù hợp với luật pháp quốc tế và đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Bảo đảm tiền lương và thu nhập của NLĐ

Điều 55 Bộ luật Lao động (BLLĐ) quy định tiền lương của NLĐ do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động (HĐLĐ) và được trả theo năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả công việc và mức lương không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định. Để đảm bảo cho công đoàn cơ sở (CĐCS) trong các doanh nghiệp thực hiện tốt vai trò này, Điều 57 BLLĐ quy định: "Khi xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao động, người sử dụng lao động (NSDLĐ) phải tham khảo ý kiến của Ban Chấp hành (BCH) CĐCS".

Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới*

Mức lương cơ bản của NLĐ không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định. Ảnh: TTXVN

Tham gia giải quyết việc làm và cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho NLĐ

Đây là một trong những nội dung trọng tâm của tổ chức Công đoàn. Để tránh việc NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ với NLĐ một cách tuỳ tiện, Khoản 2 Điều 17 BLLĐ quy định: Nếu NSDLĐ thấy cần cho nhiều NLĐ thôi việc trong trường hợp thay đổi cơ cấu hoặc công nghệ thì phải công bố danh sách, căn cứ vào nhu cầu của doanh nghiệp, tay nghề, hoàn cảnh gia đình và những yếu tố khác của từng người để lần lượt cho thôi việc sau khi đã trao đổi nhất trí với BCH CĐCS trong doanh nghiệp. Trong những trường hợp NSDLĐ được phép đơn phương chấm dứt HĐLĐ thì trước khi chấm dứt hợp HĐLĐ, NSDLĐ phải trao đổi nhất trí với BCH CĐCS. NSDLĐ được quyền tạm đình chỉ công việc của NLĐ trong trường hợp cần thiết theo luật định.

Công đoàn là một trong hai chủ thể tham gia xây dựng Thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT). Đây là công cụ pháp lý công đoàn sử dụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tập thể lao động. Nội dung TƯLĐTT bao gồm những cam kết về việc làm, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, tiền lương, tiền thưởng, định mức lao động, an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ), bảo hiểm xã hội (BHXH) và các vấn đề khác liên quan đến NLĐ. Nhà nước khuyến khích các bên ký TƯLĐTT với những quy định có lợi hơn cho NLĐ so với quy định của pháp luật. Thông qua những nội dung quy định trong TƯLĐTT, NSDLĐ và NLĐ trong các doanh nghiệp có cơ sở tôn trọng quyền lợi của nhau, có tác dụng khuyến khích và phát huy tính dân chủ trong các đơn vị sản xuất kinh doanh, tạo nền tảng pháp lý bảo vệ NLĐ.

Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới*

Công đoàn là một trong hai chủ thể tham gia xây dựng TƯLĐTT. Ảnh: Đức Long.

Tham gia giải quyết tranh chấp lao động và đình công

Tranh chấp lao động và đình công là phản ứng cao nhất của NLĐ đối với NSDLĐ khi những quyền và lợi ích chính đáng của họ bị xâm phạm. Theo Khoản 11 Điều 158 BLLĐ thì trong quá trình tranh chấp lao động phải có sự tham gia của đại diện công đoàn và đại diện NSDLĐ. Đây là một quyền mang tính nguyên tắc, là yếu tố bắt buộc thể hiện vai trò của công đoàn trong việc giải quyết tranh chấp lao động.

Công đoàn trong công tác ATVSLĐ là các hoạt động đồng bộ trên các mặt luật pháp, tổ chức hành chính, kinh tế - xã hội, khoa học - kỹ thuật nhằm cải thiện điều kiện lao động, ngăn ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, bảo đảm an toàn, bảo vệ sức khỏe NLĐ. ATVSLĐ là một nội dung hoạt động quan trọng của mỗi cấp công đoàn.

Các nội dung thuộc nhóm chức năng tuyên truyền, vận động, giáo dục NLĐ

Giáo dục chính trị tư tưởng cho đoàn viên và NLĐ

Thông qua tuyên truyền vận động, công đoàn giác ngộ, tập hợp, vận động công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) chấp hành nghiêm chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để NLĐ hiểu pháp luật, tự giác thực hiện pháp luật và tự bảo vệ mình trước pháp luật; trước hết là những luật, bộ luật liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích thiết thân của đoàn viên và NLĐ như BLLĐ, Luật Công đoàn, Luật BHXH, Luật BHYT… Tuyên truyền phổ biến các nội quy, quy chế của cơ quan, doanh nghiệp như nội dung của TƯLĐTT, nội quy cơ quan, doanh nghiệp, quy chế khen thưởng, kỷ luật.

Giáo dục đạo đức, lối sống, tác phong công nghiệp cho NLĐ

Trong đó chú trọng giáo dục tinh thần yêu nước, đức tính lao động cần cù sáng tạo, tinh thần nhân đạo và lòng quý trọng con người, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc… Tuyên truyền, giáo dục đoàn viên, NLĐ về lịch sử vẻ vang của dân tộc, về sự ra đời và phát triển của giai cấp công nhân (GCCN), tổ chức Công đoàn thông qua các hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn; gắn với tuyên truyền, giáo dục về truyền thống của cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, tạo niềm tin, sự tự hào, phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Tuyên truyền, vận động đoàn viên, NLĐ học tập nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp

Công đoàn tuyên truyền, vận động NLĐ tích cực học tập nâng cao trình độ học vấn, tay nghề, kiến thức pháp luật để tự bảo vệ mình. Tham gia và phối hợp với cơ quan Nhà nước nghiên cứu các chính sách tổ chức đào tạo, đào tạo lại và đào tạo nâng cao trình độ cho công nhân; đẩy mạnh việc đào tạo tại nơi làm việc, đào tạo gắn với lao động sản xuất. Đẩy mạnh phong trào luyện tay nghề, thi thợ giỏi hằng năm tại các doanh nghiệp.

Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới*

Vai trò của tổ chức Công đoàn là tăng cường tuyên truyền, vận động NLĐ tích cực học tập nâng cao trình độ học vấn, tay nghề, kiến thức pháp luật để tự bảo vệ mình. Ảnh: baothaibinh.com.vn

Nhóm nội dung thuộc chức năng tham gia quản lý Nhà nước, kinh tế, xã hội

Tham gia xây dựng, thực hiện chế độ, chính sách, pháp luật

Công đoàn tham gia xây dựng, thực hiện chế độ, chính sách, pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ như lao động, việc làm, định mức lao động; tiền lương, tiền thưởng; thời gian làm việc, nghỉ ngơi; chế độ, chính sách BHLĐ, BHXH, BHYT; chế độ, chính sách cho lao động nữ…

Phối hợp tổ chức các phong trào thi đua

Các phong trào thi đua do công đoàn phát động và chỉ đạo thực hiện luôn gắn với nhiệm vụ chính trị và được thực hiện sôi nổi, rộng khắp với nhiều hình thức đa dạng, phong phú, được đông đảo NLĐ hưởng ứng, tham gia. Qua các phong trào thi đua, đã có hàng nghìn sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, công trình, sản phẩm mới được thực hiện, làm lợi hàng nghìn tỷ đồng. Điển hình như phong trào thi đua “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, “Giỏi việc nước, đảm việc nhà”, “Xanh - Sạch - Đẹp, Đảm bảo ATVSLĐ” …

Tham gia xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ tại nơi làm việc

Quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc là những quy định về quyền, trách nhiệm của NLĐ, NSDLĐ, tổ chức đại diện tập thể lao động với các nội dung NLĐ được biết, được tham gia ý kiến, được quyết định, được kiểm tra, giám sát và các hình thức thực hiện dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc.

Xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở là một trong những hoạt động trọng tâm của các cấp công đoàn, vừa là hình thức thực hiện chức năng tham gia quản lý vừa là biện pháp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của NLĐ.

Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới*

Xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở là một trong những hoạt động trọng tâm của các cấp công đoàn. Ảnh: lđlđ.caobang.gov.vn

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013, Nxb CTQG, HN, 2013.

2. Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Luật Công đoàn (sửa đổi 2012), HN, 2012.

3. Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Luật ATVSLĐ, HN, 2015.

4. Tổng LĐLĐ Việt Nam, Điều lệ Đại hội Công đoàn lần thứ XII, Nxb Lao động, HN, 2020.

5. Tổng LĐLĐ Việt Nam, Văn kiện Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XII, Nxb Lao động, HN, 2018.

6. Tổng LĐLĐ Việt Nam, Tài liệu tập huấn cán bộ Công đoàn chủ chốt, Nxb Lao động, HN, 2016.

7. Tổng LĐLĐ Việt Nam, Tài liệu Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ CĐCS (2 tp), Nxb Lao động, HN, 2013.

8. PGS. TS, Dương Văn Sao, "Hướng dẫn nghiệp vụ công tác CĐCS”, Nxb Lao động, HN, 2015.

9. Viện Công nhân và Công đoàn (2010): Xây dựng QHLĐ, thúc đẩy trách nhiệm xã hội và vai trò công đoàn, Nxb Lao động, HN, 2010.

10. Viện Công nhân và Công đoàn (2010): Xây dựng QHLĐ trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Nxb Lao động, HN, 2010.

11. PGS.TSKH. Nguyễn Viết Vượng, “Hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh”, Nxb Lao động, HN, 2006.

Chú thích:

Trích tham luận “Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn trong điều kiện Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do” của tác giả tại Hội thảo “Cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới tổ chức và hoạt động Công đoàn Việt Nam khi nước ta tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới”, do Viện Khoa học ATVSLĐ phối hợp với Trường Đại học Công đoàn tổ chức, tháng 11/2020.

Bài viết: TS. Lê Cao Thắng

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Công đoàn

Trách nhiệm cá nhân và an nguy của cộng đồng Trách nhiệm cá nhân và an nguy của cộng đồng

Tôi không muốn gieo thêm nỗi sợ hãi hay lo lắng thái quá khi chúng ta đang có những tháng ngày yên bình ngay lúc ...

Bảo hiểm xe máy bắt buộc: Cần chấn chỉnh tình trạng "dễ mua - khó đòi" Bảo hiểm xe máy bắt buộc: Cần chấn chỉnh tình trạng "dễ mua - khó đòi"

Mấy ngày nay, mạng xã hội lại dấy lên ý kiến vốn đã được nhiều người quan tâm từ rất lâu và rất nhiều, là ...

Tổng LĐLĐ Việt Nam phát động thi đua cao điểm góp phần thực hiện tốt cuộc bầu cử Tổng LĐLĐ Việt Nam phát động thi đua cao điểm góp phần thực hiện tốt cuộc bầu cử

Tổng LĐLĐ Việt Nam vừa ban hành Kế hoạch Phát động thi đua cao điểm góp phần thực hiện tốt cuộc bầu cử đại biểu ...