Thứ hai 19/10/2020 23:12
agribank

Dạy học trò bằng ngụ ngôn

Cà phê tối - Nguyễn Thị Bích Hậu

Đây là cách các cụ soạn sách giáo khoa từ xưa đã dùng. Nhất là trong các bộ sách giáo khoa của nhóm soạn giả do cụ Trần Trọng Kim đứng đầu, sau đó là sách giáo khoa trong suốt thời Tiến sĩ Nguyễn Văn Huyên làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và vài bộ sau đó đều sử dụng.
Suy nghĩ nhỏ trong một ngày lễ lớn của Hà Nội Ba phút sự thật
Dạy học trò bằng ngụ ngôn
"Ve và gà" là một trong những câu chuyện gây tranh cãi trong sách Tiếng Việt lớp 1. Ảnh: M.H

Mà thật ra các bộ sách giáo khoa tiểu học sau cụ Trần Trọng Kim mà tôi nhắc tới, về cơ bản vẫn kế thừa rất nhiều những tiến bộ của nhóm làm ra Quốc văn giáo khoa thư. Vì có nhiều bài vẫn lấy lại từ Bộ Quốc văn giáo khoa thư.

Nhưng khi dạy, thì dùng đúng ngụ ngôn bản gốc. Gốc ở đây là từ đâu? Từ truyện của cụ Aesop, sau cụ Aesop thì có cụ La Fontaine soạn lại thành thơ.

Tôi ví dụ 3 bài. Bài 1 là Ve và kiến, nhiều thế hệ được học bài này trong sách tiểu học, qua bản dịch của cụ Nguyễn Văn Vĩnh năm 1907. Kế đó là bài Cáo và quạ, và bài thứ 3 là Rùa và thỏ.

Các bài này đều cực hay nếu dùng qua bản dịch thơ của La Fontaine, hay tới mức giờ nhiều người 80 tuổi còn nhớ làu làu. Hay cực ngắn vì dịch từ truyện ngụ ngôn Aesop, chỉ vài dòng một chuyện như Cáo và quạ hay Thỏ và rùa. Nên cũng nhớ lâu lắm và thấm thía bài dạy trong sách.

Tất cả các bài xưa được học như vậy, chỉ dùng 1 bài. Vì bản chất nó là một bài. Không cần tách ra hai phần làm gì cả. Ví dụ truyện Rùa và thỏ, thì trong truyện của Aesop nó chỉ ngắn cũn như thế này:

"Thỏ chế nhạo rùa chậm chạp. Thấy Thỏ kiêu ngạo, Rùa thách Thỏ chạy thi. Thỏ nhanh chóng bỏ xa Rùa. Yên trí mình sẽ thắng, Thỏ dừng lại ngủ một lát. Tỉnh dậy, Thỏ thua rùa, vì Rùa kiên trì bò về đích".

Nhưng trong sách giáo khoa của nhóm Cánh Diều thì các bài này bị chia thành 2 phần.

Và không dạy nguyên văn từ ngụ ngôn của La Fontaine, Aesop, hay Lev Tolstoy (vì cụ này cũng viết lại trên nền của truyện Aesop) mà toàn dùng truyện "Phỏng theo" của một bút danh Việt Nam, tỷ như Minh Hòa hay không để tên. Và mấy tay này toàn bịa tạc trắng trợn.

Tôi ví dụ, trong truyện Rùa và thỏ ở sách giáo khoa Cánh Diều tự dưng mọc ra một con quạ. Mà con này nó chỉ biết kêu ‘Quà quà’ trong khi toàn loài quạ trên trái đất và trong mọi sách xưa nay ta được học bằng Việt ngữ là ‘Quạ Quạ’. Còn con thỏ trong truyện tự dưng được cho "nhá cỏ nhá dưa". Trong nguyên gốc là nó đi ngủ. Còn thỏ có ăn cỏ, nhưng dưa nó ăn không thì mời các cụ cho ý kiến. Và hễ nó ăn, thì nó sẽ gặm cỏ gặm dưa, nó có phải bò đâu mà nhá cỏ nhá dưa.

Dạy học trò bằng ngụ ngôn
"Hai con ngựa" là truyện gây tranh luận trong sách giáo khoa lớp 1. Ảnh: M.H

Kế đó truyện Hai con ngựa, là 1 truyện xuyên tạc hoàn toàn truyện của Lev Tolstoy. Nguyên văn truyện đó là ‘Ngựa đực và Ngựa cái’. Nó viết thế này từ nguyên bản tiếng Nga, xin dịch lại: "Ngựa cái đi nhông cả ngày và đêm trên cánh đồng. Còn ngựa đực thì ban ngày bò ra đi cày, ban đêm mới được ăn. Ngựa cái thấy thế bèn hỏi ngựa đực: "Tại sao bạn lại cày? Nếu tôi là bạn, khi ông chủ quất tôi, tôi sẽ đá ông ta". Ngày hôm sau, ngựa đực làm theo vậy. Bác nông dân thấy nó trở nên lì lợm, bèn thay nó bằng việc cho ngựa cái vào cày."

Bài học ở đây là nếu bạn khuyên ai làm bậy thì bạn sẽ phải gánh hậu quả. Đọc là hiểu. Nhưng sách Cánh Diều chế ra đủ thứ câu trong truyện này từ phần 1 tới phần 2. Nào là biến ngựa đực và ngựa cái thành ngựa tía và ngựa ô. Nào là chuyện đi cày thì biến thành chất hàng trên lưng. Chưa nói câu từ cộc lốc, tính giáo dục yếu kém.

Vậy nếu đã dở hơn, chi bằng học theo các bộ sách giáo khoa cũ, chân phương dạy lại các bài học dịch theo đúng từ nguyên gốc, có phải dễ hiểu dễ nhớ và lành mạnh không?

Tại sao chỉ có việc đơn giản vậy mà không làm được, còn chế ra nào là ‘Gà và ve’ vừa thô thiển vừa dốt nát, vì thức ăn của gà nào ve ăn nổi trong tự nhiên, và cũng trong tự nhiên thì ve là món khoái khẩu của gà. Và có gà nào như kiến tha lâu đầy tổ đâu mà qua xin thức ăn của nó chi vậy?

Nào chế ra ngựa ô và ngựa tía, nào chế ra con quạ kêu ‘Quà quà’, nào chế ra con thỏ nhá cỏ nhá dưa.

Tôi thành thực không hiểu được trình độ của mấy ông bà soạn sách cao xa cỡ nào mà làm ăn vậy với trẻ lớp 1. Trẻ thơ như búp trên cành mà nỡ lòng nào bứt búp cái bụp vậy ha?

Suy nghĩ nhỏ trong một ngày lễ lớn của Hà Nội Suy nghĩ nhỏ trong một ngày lễ lớn của Hà Nội

Giống như mọi công dân Thủ đô và tất cả những ai yêu quý Hà Nội, trong ngày này, lòng tôi cũng tràn đầy ...

Mạng xã hội - công cụ truyền thông hiệu quả Mạng xã hội - công cụ truyền thông hiệu quả

Công tác truyền thông công đoàn thời gian qua đã đạt những kết quả tích cực, song cũng còn bộc lộ một số hạn chế. ...

Đêm trường                                                      khắc khoải Đêm trường khắc khoải

Nhiều bạn công nhân trẻ đêm trường khắc khoải nỗi cô đơn. Điều lạ lùng là bạn cảm thấy cô đơn ở ngay chỗ đông ...

Chia sẻ

Tin cùng chuyên mục

"Nghĩa tử là nghĩa tận"

Cà phê tối -

"Nghĩa tử là nghĩa tận"

Hôm nay là ngày nghỉ cuối tuần, đáng ra phải nói những chuyện vui vẻ. Nhưng, sẽ thật không yên lòng, sẽ thật thấy vô tình, vô cảm, nếu như 'Cà phê tối' nay lại không nói tới cái chết của các nạn nhân của đợt lũ lụt khủng khiếp đang hoành hành ở miền Trung những ngày này.

“Mãi mãi là sao sáng dẫn đường”

Cà phê tối -

“Mãi mãi là sao sáng dẫn đường”

Thời điểm tôi viết bài này, hàng ngàn chiến sĩ vẫn miệt mài tìm đồng đội giữa đống đổ nát ở Trạm quản lý bảo vệ rừng số 67 (gọi tắt là Trạm 67). Và hình ảnh mới nhất từ hiện trường gửi về, lực lượng cứu hộ đã tìm được những chiếc mũ cối. Hình ảnh những chiếc mũ cối với ngôi sao vàng trên đống đổ nát, thực sự dữ dội.

Vị tướng ở Rào Trăng và tai họa tại… ông Trời!

Cà phê tối -

Vị tướng ở Rào Trăng và tai họa tại… ông Trời!

Khi tôi viết những dòng này, 12 cán bộ, chiến sĩ (CBCS) cùng Thiếu tướng, Phó tư lệnh Quân khu 4 Nguyễn Văn Man và gần chục công nhân thủy điện Rào Trăng 3 vẫn chưa có bất kì tin tức gì? Hàng triệu người vẫn đau đáu hướng về đấy và vô số những câu hỏi khi nào không còn những chuyện đau lòng như thế lại tràn về…

Cúi lạy ông trời!

Cà phê tối -

Cúi lạy ông trời! 1

Người đàn ông ở Huế đưa vợ đi đẻ. Qua chỗ ngập, anh nhờ người chở vợ trên ghe. Anh quay đầu về để lấy thêm đồ sơ sinh thì ghe lật. Vợ và đứa con sắp sinh bị cuốn trôi trong tích tắc.

“Cơn bão” từ sách Cánh Diều

Cà phê tối -

“Cơn bão” từ sách Cánh Diều

Dù cho Tổng Chủ biên, GS Nguyễn Minh Thuyết hay những người biên soạn, thẩm định sách Tiếng Việt lớp 1 lý giải bằng cách nào hay những ý kiến chỉ trích có quá đà ra sao thì cũng khó có thể phủ nhận bộ sách này đã gây bức xúc và để lại những điều đáng tiếc. Rồi “cơn bão” ấy sẽ để lại gì?

Đọc thêm

Suy nghĩ nhỏ trong một ngày lễ lớn của Hà Nội

Cà phê tối -

Suy nghĩ nhỏ trong một ngày lễ lớn của Hà Nội

Giống như mọi công dân Thủ đô và tất cả những ai yêu quý Hà Nội, trong ngày này, lòng tôi cũng tràn đầy những cảm xúc tự hào và vui mừng đón chào kỷ niệm 66 năm ngày tiếp quản Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2020).

Thu phí, thu giá, thu tiền rồi thu phí

Cà phê tối -

Thu phí, thu giá, thu tiền rồi thu phí

Tôi không có ý định nói về triết lý vòng đời dựa vào việc chơi chữ như tên gọi bộ phim: Xuân, Hạ, Thu, Đông rồi lại Xuân của đạo diễn Hàn Quốc Kim Ki-duk. Mà đó là thực tế đã diễn ra với tên gọi của trạm thu phí BOT mà Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) đã loay hoay sửa lên sửa xuống rồi lại về tên gọi cũ. Và hôm nay, dư luận lại ồn ã một lối chơi chữ khác của Bộ này, đó là đổi tên xe buýt thành “xe khách đường phố”.

Ba phút                                                                  sự thật

Cà phê tối -

Ba phút sự thật

Đây không phải là tên một tuỳ bút của nhà thơ Phùng Quán, càng không phải tên của bản trường ca “Ba phút sự thật” của nhà thơ Xô Viết Éptusenko bên Nga. Vẫn là chuyện của Hiếu và Minh và những điều chưa nói đến

Lựa chọn và tự trọng của chàng trai 10 năm cõng bạn

Cà phê tối -

Lựa chọn và tự trọng của chàng trai 10 năm cõng bạn

Cuối cùng thì những tranh cãi trái chiều về việc có nên đặc cách vào ĐH Y Hà Nội cho Ngô Minh Hiếu, thí sinh chỉ thiếu 0,25 điểm và cõng bạn đi học suốt 10 năm ròng đã kết thúc bằng chính quyết định chọn ĐH Y Thái Bình của Hiếu. Nhưng tôi thích cách Hiếu chọn: “Em xin không nhận nếu được xét đặc cách”.

“Điểm cộng” của Hiếu

Cà phê tối -

“Điểm cộng” của Hiếu

Thí sinh Ngô Văn Hiếu đạt tổng điểm 28,15, cộng 0,5 điểm ưu tiên KV2, Hiếu đạt 28,65. Hiếu thiếu 0,25 điểm để đỗ ĐH Y Hà Nội theo NV1 của em. Đáng nói, Hiếu là nhân vật từng lay động bao người bởi hành trình 10 năm cõng bạn đến trường. Hiếu quyết định thi ĐH Y cũng để viết tiếp ước mơ, chữa khỏi chân cho bạn.

Xem phiên bản di động