Chủ nhật 05/12/2021 11:15
banner-trai-xinh-gai-dep

‘Tiên học lễ, hậu học văn’, sao phải bỏ?

Cà phê tối - Mỹ Anh

GS. Trần Ngọc Thêm vừa đề xuất quan điểm bỏ khái niệm “tiên học lễ, hậu học văn” để hướng tới một nền giáo dục đề cao phản biện, sáng tạo. Mục đích của GS. Thêm đương nhiên là điều giáo dục cần, song khẩu hiệu “tiên học lễ, hậu học văn” có xung đột với mục đích ấy hay không là chuyện khác.
‘Tiên học lễ, hậu học văn’, sao phải bỏ?
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.

Cụ thể, trong Hội thảo Giáo dục 2021 với chủ đề “Văn hóa học đường trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo”. Hội thảo do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội tổ chức ngày 21/11, GS. Trần Ngọc Thêm - Giáo sư đầu ngành về văn hóa Việt Nam có “bắt bệnh” cho giáo dục Việt Nam. Kế đó, GS. Thêm có đề xuất bỏ nhiều khái niệm, khẩu hiệu được coi là kim chỉ nam của giáo dục, đặc biệt có “tiên học lễ, hậu học văn”.

Theo báo Tuổi trẻ tường thuật, GS. Thêm lý giải: "Chừng nào còn đề cao chữ 'lễ' để ràng buộc người học, còn đề cao quá mức vai trò của người thầy, của đáp án thì tư duy phản biện sẽ không thể phát triển, không thể có xã hội phát triển".

Vietnamplus có dẫn gián tiếp phần trình bày tổng quan về mong mỏi triết lý giáo dục của GS. Thêm: Để có con người sáng tạo thì cần đề cao tính dân chủ trong giáo dục, coi trọng bản lĩnh. Tuy nhiên, ‘bệnh’ thiếu bản lĩnh đứng vị trí số 3 trong cuộc điều tra của nhóm nghiên cứu. Cách quản lý giáo dục hiện nay vô tình khuyến khích cho việc học thuộc lòng như sách giáo khoa ngắn gọn, học theo văn mẫu, chấm thi theo đáp án khiến học sinh, sinh viên không được nói khác với những gì mình đã học.

Nghiên cứu cũng chỉ ra “bệnh” thành tích, “bệnh” phong trào, “bệnh” đối phó là những “bệnh nặng” của giáo dục. Ba căn “bệnh” này dẫn đến “bệnh” giả dối. Cụ thể, trong cuộc điều tra về triết lý giáo dục năm 2020, có 77,4% người được hỏi thừa nhận bệnh giả dối đứng vị trí số 1 trong số 15 tật xấu, 73,8% thừa nhận gian lận trong giáo dục đứng vị trí số 3 trong 13 nhược điểm của giáo dục Việt Nam.

Ngắn lại, GS. Trần Ngọc Thêm đã muốn bỏ hàng loạt khẩu hiệu “tiên học lễ, hậu học văn”, “con ngoan trò giỏi” dựa trên mong muốn có một nền giáo dục dân chủ, sáng tạo, khai phóng. Ở đó, học sinh ở trung tâm, có tâm thế chủ động, loại bỏ bệnh thành tích. Những mong mỏi đó đều “bắt” tương đối đúng những “bệnh” hiện tại của giáo dục Việt Nam. Kể cả điều tra xã hội học mà nhóm Giáo sư làm cũng định lượng được phần nào.

Song, giải pháp thay đổi căn cơ từ triết lý giáo dục, thay đổi tới độ "xổ toẹt" những gì trước nay theo đuổi không khỏi tranh cãi. Cá nhân người viết thấy có phần cực đoan. Bởi, ở Việt Nam, từ lâu, chữ “lễ” trong câu “tiên học lễ” có lẽ đã không còn đơn thuần theo quan điểm Nho giáo xưa nữa.

Trong tâm thức hiện thời, chữ “lễ” trong câu khẩu hiệu đơn giản là đạo đức con người. Theo đó, câu ý đơn giản là học sao cho đạo đức chính trực trước rồi hẵng lo kiến thức, kỹ năng. Mà kể cả theo chữ “lễ” Nho giáo, học sinh kính thầy, nể thầy cũng không đồng nghĩa với việc học sinh không được phản biện thầy. Câu trên không hề xung đột gì với điều GS. Thêm và cộng sự theo đuổi.

Chưa kể, trong xã hội kinh tế thị trường kim tiền như hiện tại, câu “tiên học lễ, hậu học văn” càng có giá trị. Ngay trong giá trị phổ quát của UNESCO về việc “học để làm gì” cũng nhấn mạnh 4 trụ cột của việc học: học để biết, học để làm, học để xác lập mình và học để chung sống. Học để chung sống chính là học những phép tắc ứng xử, những điều đúng đắn nên làm mà không ảnh hưởng tới người khác hay xã hội lớn. Đó chính là chữ “lễ” trong khẩu hiệu vậy.

Người viết rất thấu cảm những đau đáu của GS. Thêm với giáo dục nói riêng và thời cuộc nói chung. Cả những sự sốt ruột của Giáo sư và cộng sự khi muốn nhanh chóng "tiễu trừ" những thói tật tồn tại nhiều năm trong nền giáo dục. Nhưng, việc “đập đi, xây lại” hoàn toàn không có tính thực tế. Bởi như trong một bài viết trước đây, người viết có nêu rõ một vấn đề cơ học về sỹ số lớp đã cản trở mong mỏi giáo dục khai phóng như thế nào. Không thể khai phóng như người ta được nếu lớp học của chúng ta gấp đôi người ta.

Không giáo viên nào "ba đầu sáu tay" xử lý từng câu hỏi li ti của học sinh trong tiết học 45 phút và lớp có sĩ số trên 50. Chúng ta không thể lập tức xóa đi, làm mới những nền tảng của mình bởi đó là duy ý chí. Nhưng chúng ta có thể cập nhật những hướng dạy và học tích cực phù hợp với giá trị phổ quát dựa trên nền giáo dục đang có. Nó là một quá trình dài đòi hỏi sự bền gan, quyết chí hơn cả những nhiệm kỳ của các Bộ trưởng. Nó cũng không mang lại những thành tựu mà chúng ta có thể nhìn thấy ngày một ngày hai. Song nó là con đường đúng đắn, phù hợp nên đi để có một nền giáo dục trong lành.

Tôn nghiêm nghề giáo và thách thức của tân Bộ trưởng Tôn nghiêm nghề giáo và thách thức của tân Bộ trưởng

Tân Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã khiến dư luận, đặc biệt là đội ngũ giáo viên, hưởng ứng ...

Cảm ơn sự thấu hiểu và chia sẻ của ngành Cảm ơn sự thấu hiểu và chia sẻ của ngành

Đó là cảm xúc chung của 150 giáo viên, nhân viên các trường ngoài công lập có mặt trong chương trình Tết Sum vầy – ...

Xin cho con ở lại lớp! Xin cho con ở lại lớp!

Lời cầu xin lạ lùng ấy tôi vừa đọc trên báo bạn với những chi tiết có thể gây ngạc nhiên và xót xa ...

Chia sẻ

Tin cùng chuyên mục

Hà Nội không nên vội

Cà phê tối -

Hà Nội không nên vội

Lâu nay người ta hay nói “Hà Nội không vội được đâu”, ý ngầm chê trách một cách hài hước sự chậm trễ, lề mề trong các thủ tục hành chính ở Thủ đô nhiều năm qua.

Ai cũng có cơ hội thì đất nước có cơ hội

Cà phê tối -

Ai cũng có cơ hội thì đất nước có cơ hội

“Trong đại dịch, ông quan sát và suy nghĩ thế nào về chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam? Chúng ta sẽ tiến lên 4.0 như thế nào với một lực lượng lao động cơ bản chỉ đang làm việc với trình độ thấp?”

Nỗi lo vắc xin gia hạn

Cà phê tối -

Nỗi lo vắc xin gia hạn

Trong 3 ngày vừa qua, nhiều phụ huynh học sinh đã tỏ ra rất băn khoăn, lo ngại khi 2 lô vắc xin Pfizer mới nhập khẩu về Việt Nam cuối tháng 11, hạn sử dụng trên nhãn là 30/11/2021 được Bộ Y tế cho phép kéo dài hạn dùng thêm 3 tháng.

Gia hạn trách nhiệm

Cà phê tối -

Gia hạn trách nhiệm

Mặc dù Bộ Y tế đã trấn an dư luận và lên tiếng chính thức cùng các văn bản đi kèm khẳng định đảm bảo chất lượng, an toàn, đủ tiêu chuẩn về việc gia hạn 3 tháng cho 2 lô vắc xin Pfizer nhưng những băn khoăn, thắc mắc và cả lo ngại vẫn chưa dứt. Những cái chết đau lòng của 4 học sinh sau khi tiêm vắc xin trên cùng thời điểm với việc gia hạn càng đòi hỏi trách nhiệm cần rõ ràng bởi đó mà mạng sống của trẻ em!

Cách ly người nghi nhiễm Covid cả đêm trên xe cấp cứu: Vô cảm!

Cà phê tối -

Cách ly người nghi nhiễm Covid cả đêm trên xe cấp cứu: Vô cảm!

Một đêm và nửa ngày là khoảng thời gian một người có kết quả test nhanh dương tính với Covid-19 bị “cách ly” trên một chiếc xe cấp cứu.

Cựu quan chức ra tòa và đắng cay phải chịu

Cà phê tối -

Cựu quan chức ra tòa và đắng cay phải chịu

Tại tòa hôm nay, cựu Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP HCM - Nguyễn Thành Tài cho rằng bản thân chỉ cố gắng làm tốt nhiệm vụ, đúng theo chủ trương, chỉ đạo trước đó của Thường trực UBND TP HCM và khẳng định mình không có hành vi cố ý làm trái với mục đích vụ lợi! Những biện minh tương tự như thế của nhiều quan chức vướng vòng lao lý chúng ta cũng nhiều lần từng nghe…

Đọc thêm

Siêu biến chủng Omicron: Lời nhắc nhở với chúng ta

Cà phê tối -

Siêu biến chủng Omicron: Lời nhắc nhở với chúng ta

Một biến chủng mới đang có nguy cơ trở thành siêu biến chủng nguy hiểm nhất của virus SARS- CoV-2. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) định danh là Omicron. Giới khoa học vẫn chưa thể đoan chắc mức độ nguy hiểm của Omicron nhưng hàng loạt các quốc gia đã có hành động.

“Trị từ cái gốc này"

Cà phê tối -

“Trị từ cái gốc này"

Đó là lời nhấn mạnh của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vào ngày 26/11, khi ông nói về công cuộc chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Cuối tuần nói một chút về chuyện lễ

Cà phê tối -

Cuối tuần nói một chút về chuyện lễ

Mấy ngày qua, sự kiện được chú ý là Hội nghị Văn hóa toàn quốc, một Hội nghị đã rất lâu rồi mới lại được tổ chức ở nước ta. Trong Hội nghị, rất nhiều vấn đề liên quan đến văn hóa đã được bàn luận.

Những ý kiến rất sâu sắc về văn hoá

Cà phê tối -

Những ý kiến rất sâu sắc về văn hoá

Có thể nói đã lâu lắm lắm rồi, tôi mới lại có cảm giác hứng thú và khâm phục khi nghe một bài phát biểu của một chính khách như khi nghe bài phát biểu kết luận Hội nghị Văn hoá toàn quốc triển khai Nghị quyết Đại hội XIII do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam trình bày chiều qua (24/11), tại Hà Nội.

Các con cần đến trường không chỉ vì kiến thức

Cà phê tối -

Các con cần đến trường không chỉ vì kiến thức

Học sinh nhiều tỉnh, thành đã gần xong học kì I năm học này nhưng vẫn chưa thể đến trường, không ít em chưa biết mặt bạn bè, thầy cô dù ngày ngày vẫn “cắm mặt” vào máy tính học online.

Xem phiên bản di động